Kocimiętka — jak działa na kota i jak jej używać
Tarzanie, ocieranie pyszczkiem, kilka minut euforii — a potem obojętność. Za reakcją kota na kocimiętkę stoi jeden związek chemiczny, geny i, jak się okazuje, komary.
Kocimiętka to roślina, której zapach wywołuje u wielu kotów charakterystyczną reakcję: wąchanie, lizanie i gryzienie, ocieranie się pyszczkiem i głową, tarzanie po ziemi. International Cat Care (iCatCare) opisuje ją jako suszone ziele, które pobudza wiele kotów, ale nie wszystkie. To drugie zastrzeżenie jest ważne: jeśli twój kot jest obojętny na kocimiętkę, nic z nim nie jest nie tak.
Ta strona wyjaśnia, co wiadomo o działaniu kocimiętki z badań naukowych, i mówi wprost, czego nie wiadomo. Kocimiętka nie jest lekiem i nie leczy stresu ani żadnej choroby.
Co to za roślina
Kocimiętka (Nepeta) to rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych, obejmujący — według polskiej Wikipedii — około 290 gatunków. Niektóre z nich zawierają nepetalakton, substancję, na którą reagują wrażliwe koty. W badaniach nad kotami używa się zwykle kocimiętki właściwej (Nepeta cataria), w postaci suszonych liści i kwiatów.
- Suszone ziele — sypane na zabawkę lub zamknięte w pluszaku.
- Zabawki z kocimiętką — wypełnione suszem.
- Roślina w ogrodzie lub doniczce — pamiętaj, że w handlu ogrodniczym pod nazwą kocimiętka sprzedaje się różne gatunki.
Jak działa kocimiętka
Nepetalakton — jeden związek, jedna reakcja
W badaniu Bol i współpracowników (BMC Veterinary Research 2017), w którym 100 kotom podawano kocimiętkę i trzy inne rośliny, kocimiętka zawierała zdecydowanie najwięcej nepetalaktonu. Autorzy wnioskują, że to dominujący, a możliwe, że jedyny związek w kocimiętce, na który koty reagują.
Ile trwa reakcja
Według przeglądu w pracy Uenoyamy i współpracowników (Science Advances 2021) reakcja na kocimiętkę lub matatabi zwykle trwa od 5 do 15 minut, po czym kot przez godzinę lub dłużej na nią nie reaguje. Dlatego podsunięcie kolejnej porcji zaraz po pierwszej nic nie daje.
Po co kotu to tarzanie
Ta sama praca przyniosła zaskakującą odpowiedź. Główny aktywny związek matatabi, nepetalaktol, podnosił u kotów poziom β-endorfin, a zablokowanie receptorów opioidowych hamowało ocieranie się. Ocieranie przenosiło substancję na pyszczek i głowę kota, gdzie odstraszała komary Aedes albopictus. Autorzy uważają, że to ochrona przed ukąszeniami, a tarzanie jest zachowaniem celowym, nie tylko oznaką przyjemności.
| Co robi kot | Co wiadomo |
|---|---|
| wącha, liże, gryzie roślinę | typowe elementy reakcji |
| ociera pyszczek i głowę | przenosi substancję na sierść |
| tarza się | według autorów zachowanie funkcjonalne |
| po kilku minutach traci zainteresowanie | okres braku reakcji trwa godzinę lub dłużej |
Dlaczego nie każdy kot reaguje
W badaniu Bol co trzeci kot w ogóle nie reagował na kocimiętkę. Autorzy przypominają, że wcześniejsze badania podawały 18–35% kotów niereagujących. Uenoyama i współpracownicy piszą, że reakcja na kocimiętkę jest dziedziczona jako cecha autosomalna dominująca — czyli zależy od genów kota.
Czego badanie Bol nie wykazało:
- różnicy między kocurami a kotkami — wszystkie badane koty były wykastrowane i reagowały podobnie;
- wpływu wieku wśród dorosłych kotów;
- wpływu charakteru — koty nieśmiałe i przyjacielskie reagowały na tyle samo roślin.
Wyjątkiem są kocięta: iCatCare pisze, że przed ukończeniem trzech miesięcy nie reagują na kocimiętkę. Warto jednak spróbować ponownie, gdy podrosną.
Dobra wiadomość dla właścicieli kotów obojętnych: w badaniu Bol prawie trzy czwarte kotów, które nie reagowały na kocimiętkę, reagowało na matatabi. Więcej o tej roślinie w tekście o patyczkach matatabi i kocimiętce.
Czy kocimiętka jest bezpieczna dla kota
Na to pytanie nie ma niezależnej, autorytatywnej odpowiedzi — w źródłach tej strony nie znaleziono stanowiska organizacji weterynaryjnej, które by je rozstrzygało. Autorzy badania Bol piszą, że choć danych dotyczących kotów brak, rośliny te są ogólnie uważane za bezpieczne i nieuzależniające. Uenoyama i współpracownicy także opisują reakcję jako nieuzależniającą. To stwierdzenia autorów badań, nie gwarancja.
Rozsądne zasady:
- podawaj kocimiętkę od czasu do czasu, szczyptę, nie stale;
- obserwuj kota — jeśli po kontakcie z rośliną wymiotuje, ma biegunkę lub zachowuje się niepokojąco, skontaktuj się z lekarzem weterynarii;
- nie traktuj kocimiętki jako sposobu na uspokojenie kota w stresie ani zamiennika leczenia.
Jak używać kocimiętki
iCatCare podsuwa kilka prostych sposobów:
- Szczypta od czasu do czasu — wystarczy, by zainteresować kota, który na nią reaguje.
- Natrzyj zabawkę albo schowaj susz w pluszaku.
- Przechowuj ulubione zabawki w woreczku z kocimiętką — przejdą zapachem.
- Zacznij nią zabawę. U podrośniętych kociąt kocimiętka może pomóc rozpocząć zabawę.
Odrobina kocimiętki może też zachęcić kota do nowego miejsca: Alley Cat Allies poleca ją przy zimowych budkach dla kotów wolno żyjących, a w domu podobnie można zachęcić kota do nowego posłania — o tym, jak wybrać legowisko dla kota, jest osobny tekst.
Kocimiętka to jeden z wielu bodźców, które urozmaicają życie kota w domu. Pozostałe opisuje tekst o 10 krokach do lepszego dobrostanu kota. Więcej poradników znajdziesz w dziale zdrowie i zachowanie kota i na stronie głównej Furtastic.
Najczęstsze pytania
Jak działa kocimiętka na kota?
Za reakcję odpowiada głównie nepetalakton. Kot wącha, liże i gryzie roślinę, ociera się pyszczkiem i tarza. Reakcja trwa zwykle 5–15 minut, potem kot przez godzinę lub dłużej nie reaguje. Badania wiążą ją z układem endorfin i ochroną przed komarami.
Dlaczego mój kot nie reaguje na kocimiętkę?
Bo reakcja zależy od genów. W badaniu na 100 kotach co trzeci nie reagował wcale, a wcześniejsze badania podawały 18–35% kotów niereagujących. Kocięta poniżej trzech miesięcy zwykle nie reagują. Wielu takim kotom odpowiada matatabi.
Czy kocimiętka jest bezpieczna dla kota?
Autorzy badań piszą, że kocimiętka jest ogólnie uważana za bezpieczną i nieuzależniającą, choć danych dotyczących kotów brakuje. W źródłach tej strony nie znaleziono niezależnego stanowiska organizacji weterynaryjnej. Podawaj ją okazjonalnie i obserwuj kota.
Czy kocimiętka uspokaja kota?
Nie ma na to dowodów w źródłach, z których korzysta ta strona. Reakcja na kocimiętkę to raczej krótkie pobudzenie: ocieranie, tarzanie, zabawa. W sytuacjach stresowych lepiej zapewnić kotu kryjówkę i porozmawiać z lekarzem weterynarii.
Jak często można dawać kotu kocimiętkę?
Źródła nie podają częstotliwości. iCatCare pisze o szczypcie „od czasu do czasu”. Ponieważ po reakcji kot przez godzinę lub dłużej jest obojętny, częstsze podawanie nie ma sensu.