Matatabi — patyczki dla kota i alternatywa dla kocimiętki

Matatabi to azjatyckie pnącze, na które w badaniu reagowało prawie 80% kotów. Ale patyczek z drewna to nie to samo co proszek z owoców — i od tego zależy, czy twój kot w ogóle go zauważy.

Autor: Redakcja Furtastic · 7 października 2026

Matatabi to japońska nazwa pnącza Actinidia polygama (ang. silver vine), spokrewnionego z kiwi. W Japonii, jak piszą autorzy badania opublikowanego w BMC Veterinary Research (Bol i wsp., 2017), roślina jest powszechnie używana jako środek pobudzający dla kotów. W polskich sklepach najczęściej spotkasz ją jako patyczki matatabi do gryzienia, rzadziej jako proszek. Nazwy handlowe bywają mylące, a polskie nazwy gatunków aktinidii odnoszą się do różnych roślin — dlatego na opakowaniu szukaj łacińskiej nazwy Actinidia polygama.

Ta strona nie poleca produktów ani sprzedawców. Wyjaśnia, co pokazały badania i jak z tego skorzystać.

Matatabi a kocimiętka: co mówią badania

W badaniu Bol i współpracowników 100 kotom domowym podawano kocimiętkę, matatabi, suchodrzew tatarski i korzeń kozłka lekarskiego. Wyniki:

Dwa wnioski są ważne dla właściciela. Po pierwsze, prawie 75% kotów, które nie reagowały na kocimiętkę, reagowało na matatabi — dla takiego kota matatabi to rozsądna próba. Po drugie, reakcje na matatabi były silniejsze niż na kocimiętkę. Autorzy uznali matatabi i suchodrzew tatarski za dobre alternatywy dla kotów obojętnych na kocimiętkę.

Kocimiętka działa głównie przez nepetalakton. Matatabi zawiera inne, pokrewne związki — więcej o mechanizmie w tekście o tym, jak działa kocimiętka.

Patyczek, proszek czy owoc: która część działa

To najważniejsza informacja dla kogoś, kto kupuje patyczki matatabi dla kota.

• Proszek z suszonych galasów owoców — w badaniu Bol to na niego reagowały koty. Galasy to zniekształcone owoce, które powstają, gdy owoc zaatakuje larwa muchówki Pseudasphondylia matatabi. Zawierały znacznie więcej aktywnych związków niż zwykłe owoce.
• Drewno (patyczki, wióry) — w tym samym badaniu tylko jeden z ośmiu kotów reagował na wióry z drewna matatabi (z rośliny bez galasów, według sprzedawcy). Autorzy piszą, że koty reagowały na drewno znacznie rzadziej niż na proszek z galasów.
• Zwykłe owoce i liście — w teście Bol żaden z ośmiu kotów nie zareagował na nie.

Inne badanie (Uenoyama i wsp., Science Advances 2021) wyodrębniło główny aktywny związek, nepetalaktol, właśnie z liści matatabi, a koty silnie reagowały na ten oczyszczony związek. Te dwa wyniki nie muszą sobie przeczyć: Bol podawał kotom całe liście, Uenoyama — wyciąg. Wniosek praktyczny: jeśli twój kot nie reaguje na patyczek, nie znaczy to, że nie zareaguje na matatabi w ogóle — proszek z galasów działał w badaniu znacznie częściej.

Jak wygląda reakcja i ile trwa

Kot, który reaguje, wącha, liże i gryzie materiał, ociera o niego pyszczek i głowę, tarza się. Według pracy Uenoyamy reakcja na matatabi i kocimiętkę trwa zwykle od 5 do 15 minut, a potem kot przez godzinę lub dłużej jest obojętny.

Ta sama praca pokazała, że nepetalaktol podnosi u kotów poziom β-endorfin, a ocieranie się przenosi go na sierść głowy, gdzie odstrasza komary Aedes albopictus. Autorzy uważają to za naturalną ochronę przed ukąszeniami.

• reakcja: wąchanie, lizanie, gryzienie, ocieranie, tarzanie;
• czas: zwykle kilka do kilkunastu minut;
• potem: przerwa w reagowaniu, godzina lub dłużej.

Czy matatabi jest bezpieczne dla kota

W źródłach tej strony nie znaleziono niezależnego stanowiska organizacji weterynaryjnej w tej sprawie. Autorzy badania Bol piszą, że choć danych dotyczących kotów brak, wszystkie cztery badane rośliny uważa się ogólnie za bezpieczne, nietoksyczne i nieuzależniające, a mimo szerokiego stosowania matatabi w Japonii nie znają negatywnych doniesień. Uenoyama i współpracownicy także opisują reakcję jako nieuzależniającą. To są zdania autorów, nie gwarancja.

Rozsądne środki ostrożności przy patyczkach:

1. Podawaj pod nadzorem — patyczek to gryziony kawałek drewna.
2. Wymień patyczek, gdy się rozwarstwia lub pojawiają się drzazgi — to środek ostrożności redakcji, nie zalecenie źródła.
3. Podawaj od czasu do czasu, nie zostawiaj na stałe.
4. Obserwuj kota — wymioty, biegunka, ślinienie się lub niepokojące zachowanie po kontakcie z rośliną to powód, by zadzwonić do lekarza weterynarii.

Jak używać matatabi

• Na początek zabawy — patyczek lub szczypta proszku może zachęcić kota do ruchu; potem przejdź do zabawy, w której kot poluje, np. wędką dla kota.
• Jako urozmaicenie, gdy zabawki się znudzą — razem z rotacją zabawek dla kota.
• Przy nowym miejscu — Alley Cat Allies poleca odrobinę kocimiętki, by zachęcić koty do nowej budki; z matatabi możesz spróbować podobnie przy nowym legowisku dla kota, choć badań na ten temat brak.

Matatabi nie jest środkiem uspokajającym ani lekiem. Więcej poradników znajdziesz w dziale zdrowie i zachowanie kota.

Najczęstsze pytania