Historia karmy dla psów — jak powstało to, co dziś leży w misce
Pies żyje obok człowieka od bardzo dawna, a karma z worka ma około półtora wieku. Kilka momentów tej historii wyjaśnia, dlaczego etykieta wygląda dziś tak, a nie inaczej.
Historia karmy dla psów jest krótka w porównaniu z historią samych psów. Gotowa karma to wynalazek drugiej połowy XIX wieku, a przepisy, które dziś decydują o tym, co stoi na etykiecie, mają w Unii Europejskiej kilkanaście lat. Poniżej najważniejsze etapy — tylko te, które da się potwierdzić w źródłach.
Zanim powstała karma: pies obok człowieka
Historia psów zaczyna się od udomowienia wilka, a dieta odegrała w nim rolę. Badanie genomu psów i wilków opublikowane w „Nature” w 2013 r. wskazało u psów sygnały selekcji w genach związanych z trawieniem skrobi i metabolizmem tłuszczów. Autorzy uznali, że przystosowanie do diety bogatszej w skrobię niż mięsożerna dieta wilków było ważnym krokiem we wczesnym udomowieniu psa.
To jeden z powodów, dla których psy — inaczej niż koty — nie są bezwzględnymi mięsożercami. Europejska federacja producentów karm FEDIAF opisuje psy jako wszystkożerne, a Cornell Feline Health Center przypomina, że koty są bezwzględnymi mięsożercami, zależnymi od składników występujących tylko w produktach zwierzęcych.
Psie biszkopty Jamesa Spratta
FEDIAF, w karcie informacyjnej o historii produkcji karm, uznaje Amerykanina Jamesa Spratta za twórcę gotowej karmy. Według tej wersji Spratt, przybyły do Anglii, by sprzedawać piorunochrony, zobaczył w porcie w Liverpoolu psy zjadające wyrzucone okrętowe suchary. Zajął się wtedy produkcją psich biszkoptów, a w latach 70. XIX wieku wprowadził je także w Stanach Zjednoczonych. FEDIAF datuje najwcześniejsze wzmianki o biszkoptach robionych specjalnie dla psów na połowę XIX wieku.
Popularne wersje tej historii różnią się szczegółami, na przykład miejscem i rokiem. Pewne jest jedno: gotowa karma dla psów zaczęła się od suchego biszkoptu, a nie od puszki.
Puszki, saszetki i sucha karma z ekstrudera
Z czasem obok biszkoptów pojawiły się nowe formy. FEDIAF wymienia karmy mokre w puszkach, tackach i saszetkach, karmy półwilgotne oraz suchą karmę ekstrudowaną. Przegląd naukowy z 2024 r. podaje, że ekstruzja jest głównym sposobem produkcji suchej karmy od lat 50. XX wieku: wymieszane surowce są parowane, gotowane pod ciśnieniem i formowane w granulki.
| Forma karmy | Zawartość wody według przeglądu z 2024 r. |
|---|---|
| sucha | poniżej 14% |
| półwilgotna | od 14 do 60% |
| mokra | powyżej 60% |
Lekcje, które zmieniły branżę
Historia karmy to także historia błędów, po których zmieniano receptury i kontrolę.
- Tauryna u kotów (1987). Badanie w „Science” powiązało niski poziom tauryny u kotów karmionych karmami komercyjnymi z niewydolnością mięśnia sercowego, która ustępowała po suplementacji. To przykład, jak jedna luka w recepturze może dotyczyć całej kategorii karm.
- Melamina (2007). Amerykańskie stowarzyszenie ASPCA informowało 30 marca 2007 r., że FDA wykryła melaminę w próbkach wycofanych partii karm, których spożycie wiązano z niewydolnością nerek u zwierząt.
- Kardiomiopatia rozstrzeniowa u psów (od 2018 r.). FDA zbadała zgłoszenia DCM u psów na różnych dietach, w tym bezzbożowych i zbożowych. Agencja pisze, że nie zna konkretnego związku między tymi dietami a chorobą.
Jak powstały dzisiejsze etykiety
W Unii Europejskiej zasady opisu karm ujednoliciło rozporządzenie (WE) nr 767/2009. Uchyliło ono kilka wcześniejszych dyrektyw (m.in. 79/373/EWG) i jest stosowane od 1 września 2010 r. To z niego pochodzą napisy „pełnoporcjowa” i „uzupełniająca”, kolejność składników według masy oraz obowiązek podania kontaktu do producenta.
Karmy dietetyczne dla zwierząt chorych mają od 25 grudnia 2020 r. własny wykaz dopuszczonych zastosowań (rozporządzenie 2020/354), a branża publikuje wytyczne żywieniowe — ostatnie wydanie FEDIAF pochodzi z września 2025 r.
Co z tej historii wynika dla ciebie
Najważniejsze informacje o karmie nie leżą w jej legendzie, tylko na etykiecie. Jak czytać etykiety i czym kierować się przy wyborze, opisuje tekst o tym, jak oceniać ranking karm dla psów, a dla kotów w przewodniku o dobrej karmie dla kota i w przeglądzie rodzajów karm dla kotów. Przykład analizy jednej etykiety znajdziesz w tekście o składzie karmy Whiskas, a pozostałe w dziale skład karmy i marki.
Najczęstsze pytania
Kto wymyślił karmę dla psów?
Federacja FEDIAF uznaje za twórcę gotowej karmy Jamesa Spratta, który w drugiej połowie XIX wieku zaczął produkować psie biszkopty w Anglii, a w latach 70. XIX wieku wprowadził je w USA. Popularne wersje tej historii różnią się miejscem i datą.
Od kiedy istnieje sucha karma w granulkach?
Według przeglądu naukowego z 2024 r. ekstruzja jest głównym sposobem produkcji suchej karmy dla zwierząt od lat 50. XX wieku. Wcześniej gotowa karma miała postać biszkoptów, a z czasem pojawiły się też puszki.
Czy psy są mięsożercami jak wilki?
Nie w takim samym stopniu. Badanie genomu z 2013 r. wykazało u psów przystosowanie do trawienia skrobi, którego brak u wilków, a FEDIAF opisuje psy jako wszystkożerne. Koty są natomiast bezwzględnymi mięsożercami.
Od kiedy w UE obowiązują przepisy o etykietach karm?
Obecne zasady wynikają z rozporządzenia (WE) nr 767/2009, stosowanego od 1 września 2010 r. Zastąpiło ono wcześniejsze dyrektywy, w tym dyrektywę 79/373/EWG.
Czy dawne afery z karmami mogą się powtórzyć?
Żaden system nie wyklucza błędów, ale kryzysy z przeszłości zmieniały receptury i kontrolę. Ty możesz sprawdzać etykietę, zadawać producentowi pytania z wytycznych WSAVA i zgłaszać lekarzowi weterynarii niepokojące objawy po zmianie karmy.